 |
Het despotisme
Het despotisme is een regeringsvorm waarbij een heerser willekeurig over een volk of een staat regeert. Het willekeurige karakter maakt ook het verschil met een monarchie of een dictatuur. Een despoot regeert zonder dat hij door regels wordt beperkt. Het begrip despotisme wordt vaak ook buiten de staatstheorie gebruikt voor gezinshoofden, ondernemers, verenigingsvoorzitters en anderen.
In tegenstelling tot despotisme is de vorst in een monarchie weliswaar de enige heerser, maar is hij gebonden aan regels, zoals bijvoorbeeld een grondwet, of aan de belangen van andere edelen, zoals bijvoorbeeld een troonraad of keurvorsten. In een dictatuur wordt de dictator eveneens beperkt door regels. In tegenstelling tot de monarchie heeft de dictator zijn legitimiteit om te regeren niet verkregen door erfopvolging van de troon of een koningsverkiezing. Absoluut heersende monarchen zijn vaak despoten, maar dat hoeft niet zo te zijn. Een absoluut heersende koning of keizer kan ook beperkt zijn door het feit dat hij historische of zelf opgestelde regels volgt. Omgekeerd kan ook een republiek een despoot als heerser hebben.
Democratisch despotisme
In democratisch despotisme heerst een groep van de bevolking willekeurig over een andere groep, zonder dat de onderworpen groep dit merkt. Democratisch despotisme werd voor het eerst beschreven door Alexis de Tocqueville. Hij beschreef de democratie in de VS in de 19e eeuw. Hij zag daar een toenemende individualisering van de mensen en daarmee gepaard gaande een terugtrekking van de mensen uit het openbare leven, een concentratie op het eigen huis en het gezin en een terugtrekking uit de openbaarheid. Dit ging gepaard met een gebrek aan informatie bij de mensen, vooral over minderheidsstandpunten, een uitsluiting van bevolkingsgroepen en een verdeeldheid in de samenleving. Volgens Charles Taylor gebeurt dit door een steeds sterker wordend centralisme, de uitsluiting van standpunten van minderheden en daardoor een verdeeldheid van de bevolking, een politieke versnippering van de partijen, politiek voor bepaalde invloedrijke groepen en lobbyisten en het onvermogen om compromissen te sluiten.
Bij democratisch despotisme bestaat het gevaar van een dictatuur van de meerderheid. Dit kan bepaalde groepen in de samenleving treffen, bijvoorbeeld leden van bepaalde etnische groepen, zoals de inheemse bevolking van een land, leden van bepaalde religies, mensen met een laag inkomen en vermogen, zoals bewoners van sloppenwijken, of ook vertegenwoordigers van bepaalde politieke standpunten.
Despoten in de geschiedenis
Een van de despoten in de geschiedenis is bijvoorbeeld Genghis Khan (circa 1162 tot 1227). In veroverde gebieden liet hij degenen die zich hadden verzet executeren. Daarnaast liet hij ook hun vrouwen en kinderen executeren. Tegenwoordig gaat men ervan uit dat ongeveer een derde van de bevolking in de veroverde gebieden werd vermoord. Bovendien vernietigde hij oude stamstructuren in het Mongoolse rijk en bevorderde hij trouwe onderdanen door feodale structuren in te voeren en trouwe onderdanen te belonen.
In Rusland liet Ivan IV Vasiljevitsj (1530 tot 1584), ook wel Ivan de Verschrikkelijke genoemd, zich in 1547 tot eerste tsaar van Rusland kronen. Hij was paranoïde en leed aan achtervolgingswaanzin en liet verschillende massale executies en bloedbaden uitvoeren. Hij liet meerdere keren openbare martelingen uitvoeren. Hij moderniseerde echter ook het leger, verbeterde het bestuur en breidde het Russische rijk uit.
Van 1933 tot 1945 regeerde Adolf Hitler (1889 tot 1945) in Duitsland. Onder zijn bewind werd een rassenideologie verspreid waarbij vooral joden, maar ook Roma en Sinti en andere personen van niet-Germaanse afkomst werden vervolgd. Hij begon de Tweede Wereldoorlog met de inval in Polen, waarmee hij het Duitse grondgebied vooral naar het oosten wilde uitbreiden. In de Tweede Wereldoorlog kwamen ongeveer 60 miljoen mensen om het leven. Daar kwamen nog massamoorden bij met ongeveer 14 miljoen doden onder joden, Roma en Sinti, gehandicapten, krijgsgevangenen, homoseksuelen, politieke gevangenen en anderen.
In de Sovjet-Unie regeerde van 1927 tot 1953 Josef Wissarionovitsj Stalin (1878 tot 1953). Onder zijn bewind werd de industrialisatie van de Sovjet-Unie voortgestuwd. Tijdens zijn bewind vond ook de verdediging tegen de aanval van het Duitse Rijk in de Tweede Wereldoorlog plaats. Hij liet politieke zuiveringen en massale deportaties uitvoeren. Veel mensen moesten dwangarbeid verrichten of kwamen in straf- en werkkampen terecht. Naar schatting zijn ongeveer 15 tot 20 miljoen mensen door zijn bewind om het leven gekomen.
Van 1949 tot 1976 regeerde Mao Zedong (1893 tot 1976) in China. Met de Grote Sprong Voorwaarts voerde hij een industrialisatie door van de Chinese agrarische economie. Met zijn Culturele Revolutie vernietigde hij een groot deel van het Chinese culturele erfgoed. Hij bevorderde de gelijkheid van vrouwen in China, maakte de bevolking geletterd en verhoogde de levensstandaard van de bevolking aanzienlijk door de industrialisatie. Maar hij voerde ook een autocratisch en totalitair regime met politieke vervolging, massale executies en werkkampen. Onder zijn bewind kwamen ongeveer 20 tot 50 miljoen mensen om het leven. De meesten stierven van de honger tijdens zijn industrialisatiecampagne, de Grote Sprong Voorwaarts.
Van 1975 tot 1979 regeerde Pol Pot (1925 tot 1998), of oorspronkelijk Saloth Sar, in Cambodja. Hij was de politieke en militaire leider van de Rode Khmer. Toen de Rode Khmer tijdens de Cambodjaanse burgeroorlog (1967 tot 1975) de hoofdstad Phnom Penh veroverde, begon men met de deportatie van de stadsbevolking. Bij de poging om het communisme in Cambodja in te voeren, kwam het tot massale executies, martelingen, dwangarbeid en hongersnood. Tijdens het bewind van Pol Pot kwamen ongeveer één tot twee miljoen van de ongeveer acht miljoen inwoners om het leven. Gezien het grote aantal doden in verhouding tot de totale bevolking wordt het optreden van de Rode Khmer vaak ook als genocide beschouwd.
