 |
De drie-elementenleer
De drie-elementenleer is een door Georg Jellinek ontwikkelde definitie om het bestaan van een staat vast te stellen.
Volgens deze leer wordt een staat gedefinieerd aan de hand van de volgende criteria:
- zijn staatsvolk
- zijn staatsgebied
- en een staatsgezag
Deze elementen moeten allemaal daadwerkelijk aanwezig zijn, zodat een subject als staat kan worden aangemerkt. In het internationaal recht geldt bovendien het continuïteitsbeginsel. Hierdoor wordt een staat gedurende een bepaalde tijd nog steeds als staat beschouwd, ook al voldoet hij momenteel niet meer aan alle criteria, maar voldeed hij in het verleden wel aan alle drie de criteria. Dit is vooral het geval bij mislukte staten, ook wel failed states genoemd.
De criteria van de drie-elementenleer vormden bijvoorbeeld de basis voor het Verdrag van Montevideo, dat door twintig Amerikaanse staten werd ondertekend. Hierin werd de afwijzing van gewapende interventies in interne Amerikaanse aangelegenheden vastgelegd en het maakte deel uit van het Good Neighbor Policy van de VS tussen 1933 en 1938. Hierin werden ook de kenmerken van een staat gedefinieerd. In het Verdrag van Montevideo werd echter nog een vierde criterium voor de beoordeling van de staatsvorming gehanteerd. Volgens dit criterium moest een staat ook in staat zijn om internationale betrekkingen met andere staten aan te knopen. Dit criterium wordt door velen echter ook gezien als onderdeel van het criterium van een functionerend staatsgezag.
De drie-elementenleer wordt vaak gebruikt bij de beoordeling van het bestaan van een staat volgens het volkenrecht. Vaak is het voldoen aan deze drie criteria echter niet voldoende voor erkenning als staat. Aangezien nieuwe staten meestal ontstaan door afscheiding van bestaande staten, is ook een succesvolle, duurzame secessie noodzakelijk. Een secessie is een afsplitsing van delen van een land om een onafhankelijke, soevereine staat te stichten. Hiervoor moet een afgescheiden staat aantonen dat de oorspronkelijke staat niet bereid of niet in staat is om de afgescheiden staat weer aan te sluiten en te controleren.
Het belangrijkste criterium om een gebied als staat te beschouwen, is op internationaal niveau de erkenning door alle andere staten. Dit gebeurt in principe door middel van een verklaring, dat wil zeggen een officiële erkenning. De meeste staten verlenen deze erkenning echter alleen als aan alle objectieve criteria voor een staat is voldaan, waaronder ten minste de drie criteria van de drie-elementenleer vallen.
Voorbeelden van staten en niet-statelijke entiteiten
De volgende beoordelingen zijn in veel opzichten omstreden. Vaak kan er geen eenduidige beoordeling voor afzonderlijke criteria worden gegeven, omdat er steeds weer punten zijn die ervoor en tegen spreken. De opsomming moet daarom ook slechts als een ruwe inschatting worden gezien, zonder in detail te treden.
Sealand
Het Prinsdom Sealand werd in 1967 uitgeroepen tot een eigen staat. Sealand is een zeefort op ongeveer 10 km voor de kust van Groot-Brittannië. Aangezien Sealand noch over een bevolking, noch over een grondgebied beschikt, wordt het internationaal niet erkend.
Palestina
Palestina heeft weliswaar de facto een staatsgebied, maar geen erkend staatsgebied. De huidige grenzen en de vaak besproken grenzen van 1967 worden niet erkend. Er bestaat geen erkend, juridisch document dat de grenzen vastlegt. Palestina heeft weliswaar een regering in de vorm van de Palestijnse Autoriteit, maar deze wordt door Hamas betwist. De Palestijnse Autoriteit heeft ook geen controle over het gehele, potentiële staatsgebied, waardoor er geen staatsmacht is. Toch hebben meer dan 80 % van alle staten wereldwijd Palestina als staat erkend. Hier kan echter ook de vergelijking worden gemaakt met de mislukte staten, die geen functionerende staatsmacht bezitten, maar meestal vanuit de continuïteit van een vorige staat nog steeds als staat worden erkend.
Kosovo
De Republiek Kosovo is de facto een staat, maar wordt slechts door ongeveer 60 % van de staten wereldwijd erkend. Kosovo heeft een staatsgebied, een bevolking en een regering die de controle over deze staat heeft. Bij erkenning van Kosovo vrezen de niet-erkennende staten echter meestal ofwel de erkenning van eigen gebieden met afscheidingsstreven door andere staten, ofwel steunen ze de oorspronkelijke staat Servië en diens bondgenoot Rusland, die beide eveneens de erkenning van Kosovo afwijzen.
Arabische Democratische Republiek Sahara
De Arabische Democratische Republiek Sahara is geen staat. Dit gebied heeft geen afgebakend staatsgebied. Met het land van herkomst, Marokko, bestaat er slechts een steeds verschuivende, niet-erkende grens. Grote delen van het gebied worden bezet door Marokko, waardoor de mogelijke regering geen controle heeft over het gehele gebied en er dus ook geen staatsmacht bestaat.
Taiwan
Taiwan is geen zelfstandige staat. Het gebied voldoet slechts aan twee criteria van de drie-elementenleer. Er is een staatsvolk en een internationaal handelingsbekwame staatsmacht. Zowel Taiwan als de Volksrepubliek China beschouwen zichzelf echter als opvolgers van het Chinese keizerrijk en als vertegenwoordigers van de gehele Chinese staat. De officiële naam van Taiwan, Republiek China, onderstreept dit. Daardoor zijn er ook geen afzonderlijke staatsgebieden van de Republiek China en de Volksrepubliek China en dus ook geen afzonderlijke staten.
Koerdistan
De Koerdische gebieden vormen geen eigen staat. Er is weliswaar mogelijk sprake van een staatsvolk, bestaande uit het Koerdische volk, maar er is geen afgebakend staatsgebied. In het Iraanse deel van het gebied is er geen duidelijk erkende grens, ook al is de grens met de provincie Koerdistan vastgelegd. In het Iraakse deel van het gebied is er een duidelijke grens door de Autonome Regio Koerdistan. In Syrië is er ook een duidelijke grens door het autonome gebied Rojava, maar ook deze wordt niet als officiële grens erkend en er zijn steeds weer militaire en politieke conflicten rond de grens. In Turkije bestaat er op zijn beurt geen duidelijk afgebakende grens met de Koerdische gebieden. In Syrië en Irak is er sprake van staatsmacht, in Iran en Turkije niet. In Syrië bevinden zich echter delen van het Koerdische gebied onder Turkse controle, wat weer tegen staatsmacht zou pleiten.
