 |
Het staatsvolk
Het staatsvolk is een gemeenschap van mensen die in een organisatorische eenheid, een staat, leven. Het staatsvolk is een van de drie elementen die een staat vormen. Het verschilt van een etnisch volk, dat bestaat uit een groep mensen met een gemeenschappelijke cultuur, taal of geschiedenis. Het volkenrecht verleent elk volk met het zelfbeschikkingsrecht van volkeren het recht om een eigen staat, dus ook een onafhankelijk staatsvolk, te vormen.
Een staatsvolk is een noodzakelijke voorwaarde voor het bestaan van een staat. Maar een gemeenschap van mensen die een politieke eenheid vormen, kan ook zijn verenigd in een federale staat, een autonoom gebied of een stad. Het kan ook zijn dat een dergelijke groep helemaal geen politieke eenheid vormt.
In het verleden werd onder het staatsvolk verstaan: alle personen die in een staat wonen en onderworpen zijn aan de regels van die staat. Dit omvatte ook buitenlanders, staatlozen en, volgens sommige definities, ook doorreizigers. Tegenwoordig wordt onder het staatsvolk echter alleen verstaan: de leden van een staat, dat wil zeggen de staatsburgers.
Etnische volkeren en moeilijkheden bij het afbakenen van volkeren
Een staatsvolk verschilt van een etnisch volk. Een etnisch volk is een groep mensen met een gemeenschappelijke cultuur, taal of geschiedenis. Het etnische volk van de Toeareg maakt bijvoorbeeld deel uit van de staatsvolken van Algerije, Libië, Mali, Niger en Burkina Faso. Daarentegen bestaat het staatsvolk van de Democratische Republiek Congo uit de etnische volkeren van de Bakongo, de Baluba, de Mongo, de Banjaruanda en vele anderen. Deze indeling is echter willekeurig, omdat de etnische volkeren niet duidelijk kunnen worden afgebakend. De vier genoemde volkeren behoren allemaal tot de Bantu. De Bantu spreken talen uit een gemeenschappelijke taalfamilie. Ze zien zichzelf echter niet als één volk. Aan de andere kant bestaat bijvoorbeeld het zojuist genoemde volk van de Banjaruanda uit de etnische groepen Hutu, Tutsi, Banyamulenge en Twa. Om deze reden kan elke afbakening van een volk ook steeds weer in twijfel worden getrokken.
Ook de manier waarop de bevolkingsgroepen zichzelf zien, biedt slechts beperkt inzicht. Zo spreken de Hutu, Tutsi, Banyamulenge en Twa allemaal de taal Kinyarwanda, delen ze culturele rituelen en hadden ze ook vóór de kerstening een gemeenschappelijke religie met de Ryangombe-cultus en de god Imana. De genocide van de Hutu op de Tutsi in 1994 in Rwanda heeft echter aangetoond dat de Hutu, Tutsi en Twa zichzelf wel degelijk als afzonderlijke etnische groepen beschouwen.
 |
| Veel voorkomende afbeelding van de etnische groepen Tutsi (links), Hutu (midden) en Twa (rechts). Ingekleurde foto, waarschijnlijk van Hans Meyer, 1911, in de Duitse kolonie Duits-Oost-Afrika, in het huidige gebied van Rwanda, die de verschillende etnische groepen moet weergeven |
De Hutu leefden voornamelijk van de landbouw en vormden het grootste deel van de bevolking. De Twa leefden als jagers en verzamelaars, terwijl de Tutsi veehouders waren en in het verleden de bovenlaag in Rwanda vormden. Er bestond een soort feodaal systeem, waarin de Tutsi vee uitleenden aan de Hutu, die op hun beurt in ruil voor verschillende tegenprestaties gebruik konden maken van de melk en de kalveren. De Hutu, Tutsi en Twa trouwden in wezen alleen onderling. Een rijke Hutu kon opklimmen tot Tutsi, maar een arme Tutsi kon ook afdalen tot Hutu. Dit is vergelijkbaar met edelen en boeren in andere regio's. De Hutu, Tutsi en Twa zijn echter ook qua uiterlijk van elkaar te onderscheiden. Mogelijk zijn de Tutsi vanuit het noordoosten en de Hutu vanuit het westen geïmmigreerd. Maar ook het verschil in voeding en levenswijze kan van invloed zijn geweest. Ook het uitsluitend binnen een groep trouwen heeft daarbij een rol gespeeld.
Moeilijkheden bij het afbakenen van de volkeren van de staat
De moeilijkheden bij het afbakenen van etnische volkeren kunnen worden doorgetrokken naar de volkeren van een staat. Ook hier is het de vraag of een groep mensen die een organisatorische eenheid vormt, het volk van een staat, een deelstaat, een district of een stad kan vormen. Zo behoort ongeveer 70 % van de bevolking van de Indiase deelstaat Maharashtra tot de Marathische etnische groep. Ongeveer 90 % van de bevolking van de deelstaat Tamil Nadu bestaat uit Tamils. Door de gemeenschappelijke taal, cultuur en geschiedenis van de bevolking vormen de twee deelstaten op zichzelf een gemeenschappelijke eenheid, maar onderscheiden ze zich van andere deelstaten. Daarmee zijn de voorwaarden aanwezig om een staatsvolk te vormen. Beide bevolkingsgroepen maken echter deel uit van de Indiase bevolking. Mocht een van beide deelstaten een onafhankelijke staat willen stichten, dan zou het volk in principe aanwezig zijn.
In de Europese Unie behoren de meeste Europeanen als een soort staatsvolk tot het volk van deze politieke eenheid. Tot deze eenheid behoren echter ook de Fransen tot het staatsvolk van Frankrijk, de Duitsers tot het staatsvolk van Duitsland en de Polen tot het staatsvolk van Polen. Het staatsvolk van de Duitsers bestaat op zijn beurt uit de volkeren van de deelstaten Beieren, Hessen, Nedersaksen, Brandenburg en andere. Het Duitse volk onderscheidt zich op zijn beurt van de Beieren, Zwaben, Franken, Angelen, Saksen, Thüringers of Sorben. Afhankelijk van het standpunt zou een Frank zichzelf zien als een Frank, een Beier, een Duitser of een Europeaan.
De moeilijkheden bij het afbakenen van de volken leiden op hun beurt tot kritische discussies over de vraag in hoeverre de Basken in Spanje en Frankrijk, de Koerden in Turkije, Syrië, Irak en Iran, de Ndebele in Zimbabwe of de Kabylen in Algerije een eigen volk kunnen vormen en in hoeverre het recht op zelfbeschikking van volkeren uit het volkenrecht hier van toepassing is.
